W dobie algorytmów, które potrafią naśladować niemal każdy ludzki głos, języki regionalne stają przed dylematem: jak zaistnieć w świecie cyfrowym, nie tracąc przy tym swojego unikalnego charakteru. To już nie jest opowieść o suchych bazach danych, lecz o próbie zamknięcia w kodzie binarnym specyficznej melodii, humoru i historii, które przez wieki wybrzmiewały w małych społecznościach. Refleksja nad rolą sztucznej inteligencji w rewitalizacji rodny mowy prowadzi do pytania, czy potrafimy oswoić technologię tak, by stała się ona narzędziem wyzwolenia, a nie kolejnym etapem globalnej unifikacji.

• Czy maszyna może posiadać kaszubski akcent? – O procesie karmienia algorytmów żywym dźwiękiem i dążeniu do oddania melodii mowy, która wykracza poza suche znaki.
• Skąd bierze się ryzyko językowych halucynacji? – Dlaczego AI potrafi zmyślać nieistniejące słowa i jak rzetelne bazy danych mogą uchronić małe języki przed zniekształceniem.
• Dlaczego błąd w języku potocznym jest cenny dla technologii? – O potrzebie rejestrowania naturalnych rozmów, które oddają autentyczność, a nie tylko literacką poprawność.
• Kto powinien być właścicielem cyfrowego dziedzictwa? – O dylematach etycznych związanych z oddawaniem danych językowych wielkim korporacjom i sile rozwiązań otwartych.
• Czy asystent głosowy w telefonie przemówi po kaszubsku? – O bliskiej przyszłości, w której technologia może stać się codziennym towarzyszem wspierającym naukę języka w szkołach i domach.

Prawdziwa rozmowa przy piwie i tabace stała się początkiem pasji, która dziś pozwala budować pomost między dawnym słowem a nowoczesnym algorytmem.

Audycja: Rozmowa Na Widnikù Kaszëbë
Rozmawiał: Maciej Józefowicz
Emisja: 15.05.2026
Opracowanie: Radio Kaszëbë

Słuchaj dalej:

• Cyfrowe życie mowy – Artur Jabłoński i Paweł Małecki o ratowaniu języka

• Język żywy czy czysty / Angelika Kummer o przetrwaniu mowy

  Obserwuj audycję na Spotify  

To nie jest zwykła rozmowa dwóch naukowców – to spotkanie pasjonatów, którzy postanowili przenieść dziedzictwo swoich przodków z zakurzonych regałów wprost do smartfonów. Dr Artur Jabłoński (Uniwersytet Warszawski) oraz prof. Paweł Małecki (AGH Kraków) odkrywają kulisy tworzenia nowoczesnego słownika języka łemkowskiego, który staje się modelem i nadzieją dla digitalizacji kaszubszczyzny.

Z tej rozmowy dowiesz się:

• Jak łemkowski słownik trafił do chmury? – o technicznej rewolucji, która pozwoliła rozproszonemu zespołowi pracować nad bazą danych i naukowym składem w systemie LaTeX.
• Dlaczego profesor Małecki współczuje użytkownikom „cegieł”? – o tym, jak 10 lat pracy i tysiące haseł zamieniono w narzędzie Lemko Tools, z którego każdego dnia korzystają tysiące młodych osób.
• Czy AI rozumie języki mniej używane? – o niezwykłym skrypcie, który w jedną noc wygenerował precyzyjne tłumaczenia na polski i angielski, opierając się na kontekstach i definicjach.
• Czego Kaszubi zazdroszczą Łemkom? – dr Artur Jabłoński o monumentalnym, ale wciąż papierowym słowniku ks. Bernarda Sychty i pilnej potrzebie stworzenia cyfrowego korpusu języka kaszubskiego.
• Co to jest baza RAG i embeddingi wektorowe? – o technologicznym zapleczu, które pozwala łączyć słowa nie tylko po literach, ale po ich głębokim znaczeniu, tworząc fundament pod syntezatory mowy.

Zamiast martwić się o przyszłość języka, badacze dają mu nowe życie – udowadniając, że w dobie cyfryzacji mniejszościowe mowy mogą nie tylko przetrwać, ale i rozkwitnąć dzięki mariażowi technologii z pasją.

Audycja: Rozmowa Na Widnikù Kaszëbë
Rozmawiał: Maciej Józefowicz
Emisja: 14.05.2026
Opracowanie: Radio Kaszëbë

Słuchaj dalej:

• Kod ocalenia – dr Piotr Szatkowski o maszynach z duszą

• Język żywy czy czysty / Angelika Kummer o przetrwaniu mowy

  Obserwuj audycję na Spotify  

Zamiast sztywnych przemówień – autoironia i dystans do samego siebie. Nikodem Bladowski, tegoroczny absolwent, udowodnił w Krakowie, że język wyniesiony z domu to nie obciążenie, a unikalny kod, który buduje charakter. Wraz ze swoją wychowawczynią, Beatą Płotką, pokazuje, że szkoła może być miejscem, gdzie talent nie zostaje wtłoczony w ramy, lecz zyskuje przestrzeń do swobodnego lotu.

Z tej rozmowy dowiesz się:

• Jak Nikodem Bladowski oczarował krakowskie jury? – o kulisach „gadki" zainspirowanej tekstami Mikołaja Reja i zimowymi dojazdami do szkoły.
• Czego Beata Płotka nauczyła się od swojego ucznia? – o tym, jak pożegnać „szkolny diament" i dlaczego relacja mistrz-uczeń jest fundamentem sukcesu.
• Skąd bierze się siła kaszubskiego języka? – o naturalnym przejmowaniu języka od dziadków i braku wstydu przed rówieśnikami.
• Jakie plany na przyszłość ma laureat ogólnopolskiego konkursu? – o dylematach między dziennikarstwem, nauką a chęcią pracy z drugim człowiekiem.
• Czy technologia uratuje język? – o pomyśle Nikodema na nowoczesną naukę kaszubskiego poprzez gry i aplikacje mobilne.

Ta rozmowa to dowód na to, że prawdziwa kultura dzieje się tu i teraz – w szkolnej ławce, przy rodzinnym stole i w odważnych próbach mówienia własnym głosem.

Audycja: Rozmowa Na Widnikù Kaszëbë
Rozmawiali: Maciej Józefowicz, Kalina Janczewska
Emisja: 13.05.2026

Współczesna troska o tożsamość często rozbija się o surową ocenę poprawności, która paraliżuje naturalną potrzebę komunikacji. Zrozumienie, że język jest procesem, a nie zamkniętym eksponatem w muzeum, pozwala dostrzec w jego różnorodnych odmianach i neologizmach dowód na jego niesłabnącą żywotność.

Z tej rozmowy dowiesz się:

• Dlaczego warto mówić źle, byle mówić – o tym, jak nadmierny krytycyzm i dążenie do „czystości” języka stają się barierami w jego codziennym używaniu.

• Kim jest „policja językowa” – jak mechanizm wzajemnego oceniania wpływa na poczucie przynależności do wspólnoty mniejszościowej.

• Czy AI może uratować mowę przodków – o etycznych wyzwaniach digitalizacji i szansach, jakie dają nowe technologie w archiwizowaniu żywego słowa.

• Jak świat cyfrowy buduje zasięgi mniejszości – o przykładach z Walii i Irlandii, gdzie media społecznościowe stają się nową szkołą języka dla młodego pokolenia.

Język przetrwa tylko wtedy, gdy pozwolimy mu ewoluować, popełniać błędy i swobodnie oddychać w cyfrowej rzeczywistości.

Audycja: Rozmowa Na Widnikù Kaszëbë
Rozmawiali: Maciej Józefowicz, Agnieszka Łukasik
Emisja: 30.04.2026
Opracowanie: Radio Kaszëbë

Słuchaj dalej:

• Cyfrowe życie mowy – Artur Jabłoński i Paweł Małecki o ratowaniu języka

• Kod ocalenia - dr Piotr Szatkowski o maszynach z duszą

Współczesna tożsamość kaszubska coraz częściej szuka dla siebie miejsca między ekranem smartfona a codziennymi obowiązkami. To opowieść o tym, że język przodków nie musi być zamknięty w skansenie, lecz może stać się naturalnym elementem nowoczesnego rzemiosła i cyfrowej twórczości.

Z tej rozmowy dowiesz się:

• Jak przełamać barierę wstydu przed mówieniem po kaszubsku – o tym, że autentyczność w mediach społecznościowych przyciąga bardziej niż wypracowane schematy.
• Dlaczego makijaż i język kaszubski to duet idealny – o szukaniu własnej niszy i odnajdywaniu sensu w łączeniu pasji zawodowej z dziedzictwem kulturowym.
• Jaki jest odbiór kaszubszczyzny wśród młodego pokolenia – o roli krótkich form wideo w budowaniu ciekawości i edukowaniu odbiorców z całej Polski.
• Jak porzucić korporację na rzecz własnej ścieżki – o odważnej decyzji zmiany zawodowej i słuchaniu intuicji, która prowadzi do wewnętrznej spójności. Można malować twarze, jednocześnie nadając nowe barwy językowi, który wciąż ma nam wiele do powiedzenia.

Audycja: Rozmowa Na Widnikù Kaszëbë
Rozmawiali: K. Janczewska
Emisja: 20.03.2026