Pieczona gęś, czernina, póÅ‚gÄ™ski, brukwianka i potrawy przygotowane wedÅ‚ug dawnych receptur. W SwoÅ‚owie od lat listopad ma smak pomorskiej gÄ™siny. Biesiada „Na Å›w. Marcina najlepsza pomorska gÄ™sina” przyciÄ…ga tysiÄ…ce goÅ›ci, ale za popularnoÅ›ciÄ… wydarzenia stoi nie tylko kuchnia. To również opowieść o tradycji, lokalnych hodowcach i zwyczajach przekazywanych z pokolenia na pokolenie.
W Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w SwoÅ‚owie przygotowania do listopadowego Å›wiÄ™ta zaczynajÄ… siÄ™ na dÅ‚ugo przed tym, zanim w zagrodach pojawiÄ… siÄ™ pierwsi goÅ›cie. Trzeba rozplanować stoiska, podpisać umowy z wystawcami i przygotować muzealnÄ… wieÅ› na przyjÄ™cie tÅ‚umów.
„Już praktycznie dwa miesiÄ…ce przed gÄ™sinÄ… wszystko przygotowujemy: wszystkie umowy, caÅ‚y plan, mapÄ™ i rozlokowanie. To jest dla nas bardzo duże logistyczne przedsiÄ™wziÄ™cie” – mówi Joanna GoÅ‚ofit, kustosz Muzeum Kultury Ludowej Pomorza w SwoÅ‚owie.
Doświadczenia nie brakuje. Tegoroczna impreza jest już dziewiętnastą edycją. Pierwszą zorganizowano w 2007 roku.
SÅUCHAJ ROZMOWY: Joanna Geofit o fenomenie pomorskiej gÄ™siny, 09.11.2026
Na pytanie, dlaczego wydarzenie zyskało tak dużą popularność, Joanna Gołofit odpowiada bez wahania: najpierw jedzenie.
Muzeum od lat zwraca uwagÄ™ na pochodzenie produktów i stara siÄ™, by gÄ™sina trafiajÄ…ca na stoÅ‚y pochodziÅ‚a od lokalnych gospodarzy.
„Bardzo staramy siÄ™, żeby ta gÄ™sina byÅ‚a od gospodarzy, swojska, dobrej jakoÅ›ci. Pilnujemy tego już od lat i myÅ›lÄ™, że to jest gÅ‚ówna przyczyna, dlaczego tak dużo osób odwiedza nas wÅ‚aÅ›nie w tym czasie” – mówi Joanna GoÅ‚ofit.
Wraz z rosnÄ…cÄ… popularnoÅ›ciÄ… Å›wiÄ™ta zwiÄ™kszyÅ‚o siÄ™ również zainteresowanie hodowlÄ…. Z muzeum wspóÅ‚pracujÄ… gospodarstwa agroturystyczne, koÅ‚a gospodyÅ„ wiejskich i lokalni producenci. Do SwoÅ‚owa przyjeżdżajÄ… miÄ™dzy innymi wystawcy z Kaszub – z Kamienicy Królewskiej czy Paczewa – oraz gospodarstwa z okolic SÅ‚upska.
Muzeum szczególnie promuje gęś pomorskÄ… – starÄ… rasÄ™ zwiÄ…zanÄ… z regionem od setek lat.
Tradycja nie zaczęła się wraz z pierwszą edycją imprezy w Swołowie. Jej korzenie sięgają znacznie głębiej.
Według jednej z legend św. Marcin, niechętny przyjęciu godności biskupiej, ukrył się, ale jego obecność zdradziły gęsi. Z czasem ptak stał się jednym z symboli świętego.
Znaczenie miaÅ‚ również kalendarz dawnej wsi. Listopad byÅ‚ czasem zakoÅ„czenia prac polowych i uboju gÄ™si. Po intensywnym sezonie nadchodziÅ‚ moment odpoczynku i wspólnego biesiadowania.
„To byÅ‚ ten okres jesienny, kiedy prace siÄ™ koÅ„czyÅ‚y i byÅ‚ moment na biesiadÄ™, na odpoczynek wÅ‚aÅ›nie z tÄ… gÄ™siÄ… na stole” – opowiada Joanna GoÅ‚ofit.
Podobne zwyczaje rozwijaÅ‚y siÄ™ na Pomorzu, w Wielkopolsce czy na terenach niemieckich. Jak zwraca uwagÄ™ kustosz, tradycje tych regionów przez stulecia przenikaÅ‚y siÄ™ ze sobÄ….
Na stoiskach można znaleźć klasycznÄ… pieczonÄ… gęś, pasztety i póÅ‚gÄ™ski, ale także burgery czy wspóÅ‚czesne interpretacje dawnych daÅ„. Szefowie kuchni przygotowujÄ… również degustacje, których szczegóÅ‚ów organizatorzy nie chcÄ… wczeÅ›niej zdradzać.
SÄ… jednak potrawy, bez których trudno wyobrazić sobie pomorskie Å›wiÄ™to gÄ™siny.
To miÄ™dzy innymi gÄ™sie pipki, pasztety, czernina czy brukwianka na gÄ™sinie. Poszczególne regiony majÄ… wÅ‚asne warianty tych samych potraw. Kaszubska czernina jest zazwyczaj bardziej sÅ‚odko-kwaÅ›na, podczas gdy w Wielkopolsce spotyka siÄ™ wersje bardziej wytrawne.
Dla Joanny GoÅ‚ofit wybór ulubionego dania jest prosty.
„Moja to jest czernina. Co roku przyjeżdża pani, która wie, że ja od razu rano idÄ™ do jej stoiska. Robi jÄ… tak jak moja babcia Gita z Kaszub. I to jest moje danie” – mówi kustosz.
Na liÅ›cie tradycyjnych smaków wysoko znajduje siÄ™ również brukwianka.
„Brukwianka na gÄ™sinie to zawsze taki top. Tradycyjna zupka” – dodaje.
Święto nie ogranicza się do degustacji. Hodowcy i gospodynie opowiadają o swoich metodach przygotowywania potraw i chętnie dzielą się recepturami.
W muzeum można też obejrzeć wystawÄ™ poÅ›wiÄ™conÄ… gÄ™si pomorskiej, przedstawiajÄ…cÄ… jej historiÄ™ od XVI wieku do wspóÅ‚czesnoÅ›ci.
„Mamy tam również przepisy kulinarne. Można je sobie sfotografować, poczytać i w domu odtworzyć. SÄ… stare przepisy na okrasÄ™ czy pasztety, ale również uwspóÅ‚czeÅ›nione receptury przygotowane przez szefów kuchni, z którymi wspóÅ‚pracujemy” – mówi Joanna GoÅ‚ofit.
W ten sposób wydarzenie staje siÄ™ nie tylko wielkim jarmarkiem kulinarnym, ale także miejscem, w którym dawna kuchnia wraca do codziennego użycia.
W czasie Å›wiÄ™ta dostÄ™pne jest również caÅ‚e Muzeum Kultury Ludowej Pomorza. W cenie biletu organizatorzy przygotowujÄ… dodatkowe atrakcje, miÄ™dzy innymi pokazy darcia pierza ze Å›piewem.
Jedna z zagród jest przeznaczona specjalnie dla dzieci – odbywajÄ… siÄ™ tam teatrzyki i warsztaty. Przy wejÅ›ciu odwiedzajÄ…cy otrzymujÄ… mapÄ™, która pomaga odnaleźć poszczególne stoiska, pokazy i muzealne atrakcje.
Na miejscu można kupić nie tylko jedzenie i regionalne produkty, lecz również rÄ™kodzieÅ‚o.
„Można zrobić peÅ‚ne zakupy z każdej strony – dogodzić sobie kulinarnie i estetycznie” – zachÄ™ca kustosz.
Po weekendowych odsłonach święta pozostaje jeszcze finał. 11 listopada Swołowo ponownie zaprasza od godz. 10:00 do 17:00. Na gości czekają regionalne potrawy, wystawcy, rękodzieło oraz możliwość zwiedzania muzeum.
A kto po caÅ‚ym dniu nadal bÄ™dzie miaÅ‚ apetyt na gÄ™sinÄ™, może zajrzeć również do muzealnej gospody „Spiżarnia w KratÄ™”.
Bo w SwoÅ‚owie Å›wiÄ™to Å›w. Marcina nie koÅ„czy siÄ™ na jednym talerzu. To spotkanie z kuchniÄ…, która przez kolejne pokolenia pozostaje częściÄ… pomorskiej tradycji.
Redakcja: Piotr Szyca, Sylwia Bartosik
Opracowanie: Angelika Kummer
Fot. Radio Kaszëbë