E. Klasa: Magiczne brzmienie dawnych Kaszub powraca do Chmielna

Gościem Radia Kaszëbë była Edyta Klasa, Dyrektor Gminnego Ośrodka Kultury Sportu i Rekreacji w Chmielnie, która opowiedziała o niezwykłej misji ratowania lokalnego dziedzictwa. W sercu Kaszub, dzięki pasji lokalnych twórców i wsparciu instytucji kultury, udało się zrekonstruować kôzlô barina – tradycyjne dudy kaszubskie, które milczały przez ponad sto lat. 

Unikalna rekonstrukcja kuzlu barine w Chmielnie

Projekt budowy kôzlô barina to zwieńczenie wieloletniej drogi GOKSiR w Chmielnie, która rozpoczęła się w 2015 roku od współpracy ze świętej pamięci Tadeuszem Makowskim. Po rekonstrukcji diabelskich skrzypiec, burczybasów i bazun, przyszedł czas na największe wyzwanie – odtworzenie kaszubskich dud. Instrument ten, znany z zapisków Pawła Szewki, niemal całkowicie zniknął z krajobrazu kulturowego po I wojnie światowej. Dzięki determinacji dyrektor Edyty Klasy oraz kunsztowi Janusza Świątkowskiego, udało się przywrócić do życia narzędzie, na którym dawniej grali wędrowni muzycy na jarmarkach i odpustach.

Proces budowy tradycyjnych instrumentów kaszubskich

Warsztaty obejmowały aż 140 godzin intensywnej pracy, podczas których uczestnicy pod okiem mistrza zgłębiali tajniki budowy instrumentów dętych miechowych. Proces ten był niezwykle wymagający, ponieważ wymagał połączenia pracy w drewnie z obróbką skóry. Pierwszy, pokazowy egzemplarz został wykonany z naturalnych materiałów i ozdobiony tradycyjnymi chmieleńskimi ornamentami według wzornictwa Neclów. Kolejne sztuki powstały z wykorzystaniem ekoskóry, co pozwoliło uczestnikom nauczyć się, jak współcześnie odtwarzać brzmienia sprzed wieku, zachowując przy tym odpowiednią koordynację oddechową i techniczną niezbędną do gry.

Międzypokoleniowa transmisja kultury ludowej

Kluczowym elementem inicjatywy był przekaz międzypokoleniowy. W warsztatach wzięły udział osoby z młodszych generacji, dla których motywacją była chęć poznania tożsamości własnego regionu. Jak podkreśla Edyta Klasa, to właśnie zaangażowanie młodzieży i chęć kontynuowania tradycji są najwyżej oceniane przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca oraz Ministerstwo Kultury. Dzięki temu projekt nie jest tylko jednorazowym wydarzeniem, ale realnym sposobem na zachowanie ginących zawodów i umiejętności, które w przeciwnym razie mogłyby zostać bezpowrotnie zapomniane.

Cyfrowa archiwizacja dziedzictwa Kaszub

GOKSiR w Chmielnie dba również o to, aby wiedza o budowie instrumentów była dostępna dla każdego, nie tylko dla uczestników warsztatów. Cały proces powstawania kôzlô barina, a także wcześniejszych instrumentów takich jak knary, sznary czy kołatki, został utrwalony w formie dokumentacji audio-wideo. Materiały te są publikowane na kanale Chmielno TV, tworząc swoisty cyfrowy podręcznik dla przyszłych pasjonatów etnomuzykaologii. Ośrodek już planuje kolejne kroki – wniosek o budowę berła pasterskiego został już złożony, co pozwoli domknąć pełny katalog kaszubskich idiofonów.